Kredi Taleplerinin Analizi Nasıl Yapılır?

İlk kez kredi talep eden firma ile bir öngörüşme yapılır. Bu görüşmede, firmanın ünvanı, firma ile ilgili bilgiler, talep edilen kredinin türü, miktarı, ne için talep edildiği, ne şekilde ve zaman kullanılacağı, firmanın bankalarla ilişkileri, talep ettiği kredi için önerdiği teminatlar üzerinde durulur ve gerekli notlar alınır.

Öngörüşmede kredi talebinin banakanın kredi politikasına uygun olup olmadığı, ne amaçla kredi istendiği, geri ödeme şekli saptanır. Kredi talebi bankanın kredi politikasına uygun değilse incelemenin devamında yarar yoktur.

Bu görüşme sırasında, firma yetkilisi ve yöneticilerin kişisel nitelikleri, yetenekleri, girişimciliği, deneyimi, bilgi düzeyi, samimi olup olmadığı, firmanın geleceği konusunda planlar yapılıp yapılmadığı konularında izlenimler edinilebilinir.

Ön görüşme sonuçları olumlu ise, alınan bilgilerden de yararlanılarak firma varsa ortakları ve kardeş kuruluşları hakkında daha çok şubede mevcut bilgi ve belgelere dayanan bir istihbarat çalışması yapılır. Bu çalışmada, varsa şubedeki hesapları, tahsile verdiği senetler, gelen ve giden havaleleri, varsa ithalat ve ihracat işlemleri, protesto bülten ve defterleri incelenir. Böylece firmanın iş hacmi ve ticari ilişkileri ile ilgili bazı bilgiler elde edilir. Gerekirse firmanın işyeri ziyaret edilerek elde edilen bilgiler geliştirilebilir. Bu çalışmaların sonucu da olumlu ise istihbarat çalışmasının tamamlanması için gerekli görülen belgeler istenir.

KREDİ TALEBİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Piyasadan elde edilen bilgilerle istihbarat çalışması tamamlanır. Bu incelemeler sonunda istihbarat kartonu düzenlenerek elde edilen bilgiler bu kartona yazılır. Firmaların kredi taleplerini incelerken şahsi, ekonomik ve mali faktörler üzerinde durulmaktadır.

1- Şahsi Faktörler:

Karakter ve kapasite olarak iki unsur taşımaktadır.

a) Karakter: Firmanın borç ödemedeki azmi, doğruluğu ve kanunlara uyumu, iş ilişkilerindeki davranışı, zorluk karşısında reaksiyonu, borç ve kefaletlerine sadakati, özel yaşamı gibi hususlar dikkate alınarak değerlendirilir.

b) Kapasite: Fiziki yetenek, zeka, bilgi ve deneyim, tahminlerinde ve kararlarında isabet, işindeki başarısı, şartlardaki değişmelere uyum ve her türlü ihtimale karşı tedbirli olabilme yeteneği olarak takdir edilmektedir.

2- Ekonomik Faktör:

Bunlar firmanın borç ödeme gücünü ve gelir yaratma kapasitesini etkilemekle beraber kontrolü dışındaki faktörlerdir. Ekonomik hayattaki ve iş kolundaki gelişmeler, üretim hacmi, fiyatlar, stoklar, iş hacmindeki değişmeler, toplam kredi hacmi, rekabet durumu, ülkede izlenen ekonomi politikası kredi talebinin değerlendirilmesinde dikkate alınmaktadır.

3- Mali Faktör

İşletmeye ait mali tahlillerin yapılmasıyla değerlendirilir. Mali tahlilden amaç genel olarak, firmanın borç ödeme gücünü tespit ederek talep ettiği krediyi yaratacağı fonlarla ödeyip ödeyemeyeceğini araştırmaktır.

Bilgi sağlanabilecek iki tablo bilanço ve gelir tablosudur.

Bilançonun incelenmesi, firmanın ekonomik değerlerini, borçlarını ve öz varlığının saptanması olanağını verir. Ayrıca, bilançonun analizi sonunda firmanın borç ödeme gücü, likidite durumu, mali bünyesi, iktisadi varlıklarını etkin şekilde kullanıp kullanmadığı, karlılığı hakkında bilgi sağlanır. Bilançolar firmadan kredi için istenilebilecek teminatlar konusunda da ışık tutar.

Bilançolar firmanın belirli bir andaki durumunu gösterdiklerinden, dinamik bir görünüm elde edebilmek amacıyla gelir tablolarının da incelenmesi gerekir. Gelir tablosu firmaların hesap dönemi içindeki satışlarını, satılan mal maliyetini, faaliyet giderlerini, gelir kaynaklarını, faaliyet sonuçlarını gösterir.

Bilanço ve gelir tabloları önce gerekli düzenlemeler yapılarak tahlile elverişli hale getirilir. Bu tabloların kredi için yapılan analizinde en çok kullanılan analiz tekniği oran (rasyo) analizidir.

KREDİ TALEBİNİN RET NEDENLERİ

Taleplerin red nedenleri üç ayrı grupta incelenebilir:

1) Müşterilere İlişkin Red Nedenleri:

a) Firmanın hukuken borçlanma ehliyetinin olmaması veya talebin yetkililerce yapılmaması,
b) Firmanın likidite durumunun borç ödemeye elverişli olmaması,
c) Firmanın özsermayesinin yetersiz, borç / özsermaye oranının aşırı derecede yüksek oluşu,
d) Firmanın geçmiş yıllardaki faaliyet sonuçlarının yetersiz veya başarısız bulunması (karının çok az oluşu veya zarar etmesi),
e) Firma yöneticilerinin yeteneklerinin işi yönetmek için yeterli görülmemesi (planlama, politika saptama, organizasyon, faaliyetleri koordine etme, teknik düzeyde karar alma, kontrol, firma dışı gruplarla iyi ilişkiler kurma gibi),
f) Firmanın gelecek yıllarda yaratacağı fonlarla alacağı krediyi geri ödeyememe olasılığının yüksek olması,
g) Firmanın, konjonktürel hareketlerden büyük ölçüde etkilenmesi, satış hacminin ve faaliyet sonuçlarının istikrarsız olması,
h) Firmanın geçmiş dönemlerde, borçlarını ve banka kredilerini geri ödemede gösterdiği gecikmeler, protestolar, karşılıksız çekler,
i) Kredi için gösterilen teminatın istenilen tutar veya nitelikte olmayışı,
j) Firmanın çok yeni, başarılarının henüz mali tablolarla saptanmamış olması, o iş kolundaki tecrübe ve başarı durumlarındaki kuşku, projesinin karlı görülmemesi,
k) Yapılan istihbarat sonunda, firmanın sahip veya yöneticilerinin moralitelerinin düşük olduğunun anlaşılması.

2) Bankaların Kredi Politikalarına İlişkin Ret Nedenleri:

a) Talep edilen kredinin vadesinin, bankanın öngördüğünden uzun oluşu,
b) Talep edilen kredi tutarının çok yüksek oluşu,
c) İstenilen kredinin bankanın verdiği kredi türlerinden olmayışı,
d) İş kolunun bankanın kredi verdiği sektörden olmaması,
e) Firmanın yeterli randıman sağlayamaması veya sağlayamayacak durumda olması,
f) Talep edilen kredi türünün randımansız oluşu,
g) Kredi talep edilen sektör veya türüyle ilgili limitlerin dolu olması,
h) Döviz pozisyonunun uygun olmaması,
i) Kaynakların talebi karşılamaya elverişli olmaması.

3) Mevzuata İlişkin Ret Nedenleri:

Talebin mer’i mevzuata göre, örneğin, Bankalar Kanunu’nun 38, 39, 41 ve 50. maddelerine, Türk Parası Kıymetini Koruma Yasasına ilişkin kararlara uygun olmaması veya kredinin kullanılabilmesi için yetkili mercilerden gerekli izin alınmamış olması kredinin ret nedeni olabilir.